180 lat temu, 21 lutego 1846 roku, w czasie rabacji chłopskiej w Galicji zginął Konstanty Słotwiński – dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich w latach 1831-1834.
Konstanty Słotwiński był żołnierzem Księstwa Warszawskiego. Odniósł ciężkie rany w walkach pod Smoleńskiem i został zwolniony z wojska w randze porucznika. Ukończył prawo na uniwersytecie w Krakowie, a następnie rozpoczął pracę w rządowej służbie austriackiej, m.in. w Wiedniu, Lwowie, Tarnowie, Jaśle, Wadowicach. W 1829 roku osiadł w rodzinnej wsi Głobikowa, w powiecie ropczyckim. Kiedy wybuchło powstanie listopadowe, sam nie mógł w nim walczyć, ale zbierał fundusze na rzecz tego narodowego zrywu.
W sierpniu 1831 roku Henryk Lubomirski, kurator literacki Ossolineum, mianował Konstantego Słotwińskiego dyrektorem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Jako dyrektor Słotwiński kontynuował przebudowę gmachów Zakładu, uruchomił drukarnię i litografię oraz czytelnię. Zajął się także pomnażaniem, porządkowaniem i katalogowaniem zbiorów. Dzięki skutecznej polityce gromadzenia kolekcje ossolińskie znacząco się wzbogaciły. Do Zakładu w formie darów, głównie od osób prywatnych, trafiały książki, czasopisma, rękopisy, mapy, numizmaty i dzieła sztuki. Po zawarciu umowy z lwowską Księgarnią Wilda Ossolineum kupowało z rabatem nowości wydawnicze wszystkich księgarń galicyjskich.
Słotwińskiemu zależało na tym, aby zbiory szybko uporządkować, zinwentaryzować i udostępniać zainteresowanym. Wielką nowością techniczną, jaką wprowadził, był alfabetyczny katalog kartkowy, który zastępował powszechnie stosowane, ale mało wygodne katalogi książkowe.
Za jego dyrektury Ossolineum stało się także ważnym ośrodkiem niepodległościowym. Drukowano tu zarówno zakazane przez zaborców dzieła polskiej literatury (np. Mickiewicza, Brodzińskiego, Kościuszki, Lelewela), jak i konspiracyjne ulotki i odezwy. Do prac nad wydawaniem tajnych druków zatrudniał powstańców 1831 roku, którzy znaleźli się w trudnym położeniu. W 1834 roku Austriacy zamknęli drukarnię i zawiesili działalność Zakładu, a Słotwiński został aresztowany i skazany na osiem lat ciężkiego więzienia w twierdzy Kufstein. Po uwolnieniu wycofał się z życia publicznego. Zamieszkał w Głobikowej i tam też zginął w 1846 roku.
Konstanty Słotwiński był autorem kilku publikacji, z których na szczególną uwagę zasługuje „Katechizm poddanych galicyjskich o prawach i powinnościach ich wobec rządu, dworu i samych siebie”, wydany w oficynie ossolińskiej w 1832 roku, w którym pisze o granicach chłopskich obowiązków i uprawnień. Próbował swoich sił także jako literat. Wydał dwie komedie: „Lelum Polleum” oraz „Kochany braciszek”. W zbiorach Działu Rękopisów znajduje się szczególny tekst autorstwa Konstantego Słotwińskiego – jest to poemat religijny zatytułowany „Zbawienie świata”. Utwór powstał w twierdzy Kufstein, a Słotwiński pisał go ością na marginesach niemieckiego egzemplarza Pisma Św.
Dyrektorem Ossolineum Konstanty Słotwiński był przez niespełna trzy lata, jednak w tym krótkim czasie zdołał w znaczący sposób rozwinąć powierzoną jego pieczy instytucję.
Ilustracje
Na banerze: list do Franciszka Siarczyńskiego ze zbiorów Ukraińskiej Narodowej Biblioteki Naukowej im. Wasyla Stefanyka we Lwowie
W galerii:
„Zbawienie świata”. Poemat religijny w 21 pieśniach, pisany w więzieniu ością na marginesach niemieckiego egzemplarza Pisma Św. (NBO, Dział Rękopisów, 5557/I)
Adolf Nigroni „Więzienie stanu w Kufsztejnie 1840”, akwarela namalowana w 1850 r. na podstawie rysunku uczestnika wydarzenia Juliana Horoszkiewicza. K. Słotwiński klęczy przed ołtarzem (MKL, IG 6267)
