28 kwietnia 2026 roku Wilno stało się miejscem spotkania przedstawicieli świata kultury, nauki i polityki z Litwy, Polski, Ukrainy i Białorusi, którzy wspólnie podjęli refleksję nad dziedzictwem Jerzego Giedroycia i jego aktualnością we współczesnym świecie. Tego dnia odbyły się uroczystości z okazji 120. rocznicy urodzin Jerzego Giedroycia oraz 80. rocznicy powstania Instytutu Literackiego.
Dzień rozpoczęło otwarcie szlaku Jerzego Giedroycia, któremu towarzyszyła wystawa plenerowa „Jerzy Giedroyc (1906–2000) – twórca geografii wolności”. Przemówienia wygłosili: Valdas Benkunskas – mer Wilna, Rafał Grupiński – wicemarszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Viktorija Čmilytė-Nielsen – wiceprzewodnicząca Sejmu Republiki Litewskiej, Aleksandr Radčenko – doradca premiera Republiki Litewskiej, Anna Bernhardt – prezes Instytutu Literackiego „Kultura” w Maisons-Laffitte, prof. Alfredas Bumblauskas – historyk i autor koncepcji wystawy, oraz Barbara Stankiewicz – inicjatorka wydarzenia i autorka wystawy.
Dalsza część programu odbyła się w Domu Sygnatariuszy, gdzie zorganizowano debatę pt. „Czy dziedzictwo polityczne Jerzego Giedroycia jest nadal aktualne?”. W dyskusji udział wzięli: Andrius Kubilius – komisarz UE ds. obronności (w trybie online), Adam Michnik – redaktor naczelny „Gazety Wyborczej”, Viacheslav Rublyov – deputowany do Rady Najwyższej Ukrainy, Rafał Grupiński – wicemarszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Franak Viačorka – doradca ds. polityki zagranicznej Swiatłany Cichanouskiej, oraz Ruslanas Baranovas – wiceprzewodniczący Komitetu Spraw Europejskich Sejmu Republiki Litewskiej. Moderację debaty prowadzili prof. Raimundas Lopata – politolog i poseł na Sejm Republiki Litewskiej oraz prof. Alvydas Nikžentaitis – prezes Forum im. Jerzego Giedroycia.
Zwieńczeniem dnia była ceremonia wręczenia Nagród Forum Polska–Litwa oraz Forum Dialogu i Współpracy im. Jerzego Giedroycia. Uroczystość poprowadzili Laurynas Vaičiūnas oraz Barbara Jundo-Kaliszewska.
Decyzją Forum Dialogu i Współpracy im. Jerzego Giedroycia nagrodę otrzymał prof. Igor Kąkolewski, historyk i dyrektor Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie, którego uhonorowano za wkład w badania nad historią regionu, a laudację na jego cześć wygłosił Alvydas Nikžentaitis, prezes litewskiego Forum. Z kolei decyzją strony polskiej, przy wsparciu Fundacji Trzy Trąby, nagrodę przyznano prof. Tamarze Bairašauskaitė, historyczce, uhonorowanej za wybitne badania nad historią społeczną i strukturami społecznymi dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Laudację na cześć prof. Bairašauskaitė wygłosił prof. Leszek Zasztowt. Polska część Kapituły Nagrodę przyznała również Andriusowi Kubiliusowi, komisarzowi UE ds. obronności, który zostanie uhonorowany jeszcze w tym roku w Warszawie.
Nagrody przyznawane wspólnie przez oba fora otrzymali Andrzej Poczobut, dziennikarz i działacz mniejszości polskiej na Białorusi, uhonorowany za niezłomną postawę w obronie wolności słowa i działalność medialną, oraz Andrij Kurkow, ukraiński pisarz, którego wyróżniono za wkład w rozwój kultury i refleksji nad współczesną Europą Wschodnią – jego laudację wygłosił Herkus Kenčius, litewski dziennikarz i publicysta.
Laudację dla Andrzeja Poczobuta wygłosiła red. Agnieszka Romaszewska, po czym nagrodę w jego imieniu odebrał Eduard Palczys, białoruski aktywista i były więzień polityczny, który jako ostatni miał kontakt z Andrzejem Poczobutem. Informacja o uwolnieniu Andrzeja Poczobuta nadała całemu wydarzeniu wyjątkowy, symboliczny i głęboko emocjonalny wymiar.
Wydarzenie było nie tylko upamiętnieniem Jerzego Giedroycia, lecz także ważnym głosem w dyskusji o aktualności jego myśli politycznej oraz znaczeniu współpracy regionalnej w Europie Środkowo-Wschodniej. Z ramienia Ossolineum w uroczystościach wziąła odział dr Wiktoria Malicka, sekretarzyni Forum Polska-Litwa.
Poniżej publikujemy dokumentację fotograficzną całego dnia. Fot. Joanna Bożerodska.
