Projekt „Wspólne dziedzictwo w zagrożeniu” to inicjatywa Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, realizowana we współpracy z Ukraińską Narodową Biblioteką Naukową im. Wasyla Stefanyka we Lwowie. Jego głównym celem jest kompleksowa ochrona, systematyzacja oraz udostępnianie bezcennych zbiorów cyfrowych, które stanowią integralny element wspólnego dziedzictwa kulturowego Polski i Ukrainy. Działania projektu koncentrują się na kluczowych obszarach, obejmujących zabezpieczenie niezbędnej infrastruktury informatycznej oraz systematycznym opracowywaniu i archiwizacji zdigitalizowanych kolekcji, aby zapewnić ich trwałość i dostępność dla przyszłych pokoleń.
Repozytorium zawiera rezultaty digitalizacji prowadzonej w ramach bieżącego projektu oraz projektów poprzednich, a także pełni funkcję ogólnej platformy prezentacji zasobów cyfrowych dla Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich. Interfejs repozytorium dostępny jest w trzech wersjach językowych: polskiej, ukraińskiej i angielskiej.
Współpraca pomiędzy Zakładem Narodowym im. Ossolińskich a Ukraińską Narodową Biblioteką Naukową im. Wasyla Stefanyka we Lwowie w zakresie opracowywania zbiorów ma długą historię, sięgająca 2003 roku. Dzięki zawartym umowom obie instytucje zyskały pełny dostęp do swoich zbiorów – poloników we Lwowie i ukrainików we Wrocławiu – z możliwością ich kopiowania i opracowywania. Proces digitalizacji dawnych zbiorów ossolińskich we Lwowie zainicjowano w 2004 roku od unikatowych rękopisów, by następnie, w roku 2012, rozszerzyć go o czasopisma, a w roku 2016 – o rysunki. Do roku 2020 zdigitalizowano imponującą liczbę blisko 4,7 miliona skanów, co stanowi dowód znaczącego zaangażowania w ochronę tego wspólnego dziedzictwa.
W marcu 2023 roku, w obliczu eskalacji rosyjskich działań zbrojnych wymierzonych w infrastrukturę energetyczną Lwowa, zbiory cyfrowe Biblioteki im. Stefanyka znalazły się w poważnym zagrożeniu. Przerwy w dostawie energii elektrycznej stwarzały realne ryzyko utraty bezcennych danych. W odpowiedzi na pilną prośbę o wsparcie ze strony lwowskiej instytucji, Ossolineum podjęło natychmiastowe działania, inicjując projekt „Wspólne dziedzictwo w zagrożeniu”. Kluczowe działania obejmowały stworzenie bezpiecznych warunków do ich przechowywania, a następnie systematyzację, szczegółowe opracowanie oraz archiwizację, mające na celu skuteczną ochronę tego unikalnego dziedzictwa przed zniszczeniem.
Realizacja projektu „Wspólne dziedzictwo w zagrożeniu” jest możliwa dzięki wsparciu dwóch dotacji z budżetu państwa, przyznanych Zakładowi Narodowemu im. Ossolińskich. Pierwszym etapem było zabezpieczenie zasobów cyfrowych Biblioteki im. Stefanyka w bezpiecznej, wspólnej przestrzeni chmurowej, co stanowiło fundamentalny element dla dalszych działań. Równolegle przeprowadzono remonty pomieszczeń przeznaczonych na pracownie digitalizacyjne i serwerownie zarówno w Ossolineum, jak i w Bibliotece im. Stefanyka. Zakupiono i uruchomiono nowoczesne stanowiska digitalizacyjne (skanery i sprzęt komputerowy) oraz rozbudowano infrastrukturę informatyczną obu instytucji, w tym serwerownie i usługę magazynowania danych. Niezwykle istotnym elementem były intensywne szkolenia dla 17 pracowników Biblioteki im. Stefanyka, którzy w okresie od września do grudnia 2023 roku odbyli cykl szkoleń we Wrocławiu, przygotowując się do pracy z nowymi systemami i technologiami.
Wdrożenie nowoczesnej metodologii opracowania zbiorów i zarządzania procesami pozwala na wznowienie prac w zakresie opracowania i digitalizacji historycznych kolekcji Ossolineum. Działania te są realizowane przez dwa ściśle ze sobą współpracujące zespoły pracowników we Lwowie i we Wrocławiu, które przeszły we Wrocławiu cykl szkoleń. Załogi obu pracowni kontynuują szkolenia i odbywają regularne spotkania robocze, które zapewniają ciągłość i efektywność współpracy. Dla realizacji projektu zapewnione zostało zaplecze techniczne, czyli rozbudowa infrastruktury informatycznej oraz wyposażenie pracowni digitalizacyjnych obu instytucji.
