18 czerwca rozpoczęła się w Wiedniu konferencja „(Nie)zapomniany Wiedeńczyk” z okazji 200-lecia śmierci Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. W stolicy Austrii zebrali się badacze historii i literatury z Polski, Austrii, Niemiec oraz Ukrainy, aby rozmawiać o wiedeńskiej działalności fundatora Zakładu Narodowego.
Podczas uroczystości otwarcia konferencji w Pałacu Mollard, jednym z oddziałów Austriackiej Biblioteki Narodowej, Ambasador RP w Austrii, Zenon Kosiniak-Kamysz, mówił o Józefie Maksymilianie Ossolińskim jako przedstawicielu polskiego Oświecenia: jego zaangażowaniu w sprawy polskie oraz wpływie na kształtowanie się życia intelektualnego Imperium Habsburgów i całego obszaru dawnej Rzeczypospolitej.
Michaela Mayr, Dyrektor Austriackiej Biblioteki Narodowej, opowiedziała o działalności Józefa Maksymiliana Ossolińskiego w okresie wiedeńskim, gdy pełnił funkcję prefekta Cesarskiej Biblioteki Nadwornej w Wiedniu. Jego kadencja przypadła na szczególnie ważny okres wojen napoleońskich.
Łukasz Kamiński, Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, podkreślił natomiast współczesne znaczenie Ossolineum, zwracając uwagę na aktualność wizji jego Założyciela, dzięki której instytucja nie tylko przetrwała dramatyczne zawirowania historii, ale również dziś dynamicznie rozwija swoją misję, stanowiąc filar polskiego dziedzictwa i znaczący pomost międzykulturowy w Europie Środkowej.
„Konferencja naukowa (Nie)zapomniany Wiedeńczyk” potrwa do 19 czerwca. Drugi dzień obrad odbędzie się w salach Instytutu Polskiego w Wiedniu. Całe wydarzenie zakończy spacer wiedeńskimi śladami J.M. Ossolińskiego i oglądanie wystawy planszowej „Józef Maksymilian Ossoliński (1754–1826) – wizjoner” w Hörsaalzentrum na kampusie Uniwersytetu Wiedeńskiego.
Wśród obecnych na konferencji ossolińczyków znaleźli się: dyrektor Dorota Sidorowicz-Mulak, dr Adam Degler, dr Agnieszka Franczyk-Cegła, dr Wiktoria Malicka, dr Anita Soroko oraz dr Konrad Szymański.
Fot. Ben Kaulfus
Pierwszy dzień konferencji w Wiedniu zakończył się niewielką wystawą rękopisów i innych dokumentów z czasów działalności Józefa Maksymiliana Ossolińskiego jako prefekta Biblioteki Nadwornej, a dziś Narodowej Biblioteki Austrii. Prezentację przygotowała i przedstawiła dr Katharina Kaska - kierowniczka Działu Starych Druków i Rękopisów ÖNB. Tematyka zaprezentowanych manuskryptów dotyczyła m.in. starań Ossolińskiego o zabezpieczenie zbiorów przed rabunkiem w czasie zajęcia Wiednia przez wojska napoleońskie w 1809 roku, jego aktywności wokół pozyskiwania zbiorów, a także aktualnych dla każdego bibliotekarza i muzealnika trosk o zapewnienie wystarczającej przestrzeni magazynowej i fachowej opieki nad zbiorami.
Po prezentacji uczestnicy konferencji wysłuchali koncertu muzyki Ludwiga van Beethovena, zagranego przez trio fortepianowe w składzie: Zuzanna Budzyńska – skrzypce, Johanna Vocetkova – wiolonczela oraz Szymon Ogryzek – fortepian. Wybór repertuaru nie był przypadkowy – Beethoven spędził lato 1816 roku w letniej rezydencji Ossolińskiego w Baden, co pozwala domniemywać, że część prezentowanych utworów mogła być przez niego skomponowana właśnie tam.
Fot. Instytut Polski w Wiedniu
Drugi dzień międzynarodowej konferencji poświęconej życiu, działalności i dziedzictwu Józefa Maksymiliana Ossolińskiego odbył się w Instytucie Polskim w Wiedniu. Uczestników powitała dyrektor Instytutu Polskiego dr Jolanta Miśkowiec.
Obrady koncentrowały się wokół kolekcjonerstwa książek, rękopisów, dzieł sztuki oraz numizmatów na przełomie XVIII i XIX wieku. Badacze z Polski, Austrii, Niemiec i Ukrainy przedstawili referaty poświęcone m.in. księgozbiorowi Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, jego kolekcji sztuki, zbiorom numizmatycznym i medalom, europejskim kolekcjom rękopiśmiennym oraz rynkowi antykwarycznemu w krajach monarchii habsburskiej. Nie zabrakło także wystąpień dotyczących najstarszych druków znajdujących się niegdyś w zbiorach Ossolineum we Lwowie, a także rycin, rysunków, muzykaliów i innych obiektów tworzących jedną z ciekawszych prywatnych kolekcji naukowych i artystycznych swojej epoki.
Program uzupełniła sesja specjalna przygotowana przez czasopismo „Polonika”, poświęcona obecności Józefa Maksymiliana Ossolińskiego w przestrzeni miejskiej Wiednia i Baden oraz ostatnim miesiącom jego życia.
Na zakończenie uczestnicy wzięli udział w spacerze po Wiedniu śladami Ossolińskiego, zwiedzając miejsca związane z jego działalnością oraz wystawę „Józef Maksymilian Ossoliński (1754–1826) – wizjoner” prezentowaną w Hörsaalzentrum na kampusie Uniwersytetu Wiedeńskiego. Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających do 6 lipca. Serdecznie zapraszamy wiedeńczyków oraz gości miasta do jej odwiedzenia.
Konferencja organizowana w ramach obchodów ustanowionego przez Sejm RP Roku Józefa Maksymiliana Ossolińskiego
Veranstalter und Partner der Konferenz | Organizatorzy i partnerzy konferencji:
Veranstaltungsort: Österreichische Nationalbibliothek, Palais Mollard, Herrengasse 9
Lokalizacja: Biblioteka Narodowa Republiki Austrii, Palais Mollard, Herrengasse 9
10:00 – 10:45 Uhr | Eröffnung der Konferenz | Otwarcie konferencji
Ansprachen | Słowo wstępne
10:45 – 12:15 Uhr | PANEL I: Józef Maksymilian Ossoliński – sein Leben und Werk, seine Aktivitäten in Wien / Józef Maksymilian Ossoliński – życie i twórczość, działalność w Wiedniu
Moderator: Dr. Łukasz Kamiński (Nationalinstitut Ossolineum)
12:15 – 13:15 Uhr Mittagessen | Lunch
13:15 – 14:30 Uhr | PANEL II: Das literarische Schaffen von J. M. Ossoliński und anderen Schriftstellern der Spätaufklärung in Mittel- und Osteuropa (Session A) | PANEL II: Działalność literacka J. M. Ossolińskiego i innych pisarzy epoki późnego Oświecenia (sesja A)
Moderator: Prof. Dr. Alois Woldan (Universität Wien)
14:45 – 16:00 Uhr | PANEL II: Session B
Panel II: Sesja B
Moderator: Prof. Dr. Christoph Augustynowicz (Universität Wien)
16:00 – 16:15 Uhr Kaffeepause | Przerwa kawowa
16:15 – 17:15 Uhr | PANEL III: Das Konzept eines privaten Mäzenatentums und die Gründung von gemeinnützigen Einrichtungen an der Wende vom 18. zum 19. Jahrhundert
PANEL III: Działalność literacka J. M. Ossolińskiego i innych pisarzy epoki późnego Oświecenia Europy Środkowo-Wschodniej
Moderator: Dr. habil. Przemysław Chojnowski (Universität Wien)
17:15 – 17:30 Uhr Kaffeepause | Przerwa kawowa
17:30 – 18:15 Uhr | PANEL IV: Kultur und Gesellschaft an der Wende vom 18. zum 19. Jahrhundert
PANEL IV: Kultura i społeczeństwo przełomu XVIII i XIX w.
Moderatorin: Dr. Wiktoria Malicka (Nationalinstitut Ossolineum)
18:15 – 18:45 Uhr | Präsentation von Manuskripten zu J.M. Ossoliński aus der Abteilung für Handschriften und Seltene Bücher der Österreichischen Nationalbibliothek, geleitet von Dr. Katharina Kaska
Prezentacja rękopisów związanych z J.M. Ossolińskim, prowadzenie: dr Katharina Kaska
19:00 – 19:45 Uhr | Konzert: Das Cuore Piano Trio spielt Beethoven
Koncert: Cuore Piano Trio gra Beethovena
TAG II: 19. Juni 2026 | Dzień II: 19 czerwca 2026
Veranstaltungsort: Polnisches Institut Wien, Am Gestade 7
Lokalizacja: Instytut Polski w Wiedniu, Am Gestade 7
09:30 Uhr Begrüßungsrede: Dr. Jolanta Miśkowiec (Direktorin des Polnischen Instituts) | Wprowadzenie: dr Jolanta Miśkowiec (Dyrektor Instytutu Polskiego)
09:30 – 11:15 Uhr | PANEL V: Der Aufbau von Bibliotheks- und Kunstsammlungen an der Wende vom 18. zum 19. Jahrhundert (Session A)
PANEL V: Kolekcjonerstwo zbiorów bibliotecznych i sztuki na przełomie XVIII/XIX w. (sesja A)
Moderatorin: Dr. Katharina Kaska (Österreichische Nationalbibliothek)
11:15 – 11:45 Uhr Kaffeepause | Przerwa kawowa
11:45 – 12:45 Uhr | PANEL V: Session B
PANEL V: Sesja B
Moderatorin: Dr. Dorota Sidorowicz-Mulak (Ossolineum Nationalbibliothek)
12:45 – 13:45 Uhr Mittagessen | Lunch
Veranstaltungen am Nachmittag (optional)
Wydarzenie popołudniowe (opcjonalne, bez tłumaczenia symultanicznego)
13:45 – 14:15 Uhr | Sondersitzung: Józef Maksymilian Ossoliński im städtischen Raum Wiens
Sesja specjalna: Józef Maksymilian Ossoliński w przestrzeni miejskiej Wiednia
organizowana przez czasopismo “Polonika”
14:15 – 17:00 Uhr | Führung | Spacer z przewodnikiem
Führung durch Wien auf den Spuren von Ossoliński mit Besuch der Ausstellung: „Józef Maksymilian Ossoliński (1754–1826) – Visionär“ (Hörsaalzentrum am Campus der Universität Wien) | Spacer po Wiedniu śladami Ossolińskiego wraz z wizytą na wystawie: „Józef Maksymilian Ossoliński (1754–1826)– wizjoner” (Hörsaalzentrum na terenie kampusu Uniwersytetu Wiedeńskiego)
Die Teilnahme ist kostenlos | Udział w konferencji jest bezpłatny
Es wird um Anmeldung bis 12. Juni unter had-slg@onb.ac.at und event.wien@instytutpolski.pl gebeten. |
Prosimy o zgłoszenia do 12 czerwca 2026 na adres: had-slg@onb.ac.at
event.wien@instytutpolski.pl
Zapraszamy do udziału w konferencji (Nie)zapomniany wiedeńczyk. Konferencja z okazji 200-lecia śmierci Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, która odbędzie się w dniach 18-19 czerwca 2026 w Bibliotece Narodowej Republiki Austrii w Wiedniu oraz Instytucie Polskim w Wiedniu.
Celem konferencji jest przypomnienie osoby i dokonań Józefa Maksymiliana Ossolińskiego (1754-1826) – prefekta Biblioteki Cesarskiej, działacza politycznego, kolekcjonera, historyka literatury, tłumacza i literata, fundatora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. W Polsce Ossoliński znany jest przede wszystkim z tej ostatniej inicjatywy. Założona przez niego instytucja funkcjonuje sprawnie do dziś wedle jego założeń. Rok 2026 został przez Sejm RP ustanowiony Rokiem Józefa Maksymiliana Ossolińskiego. Ranga Ossolineum spowodowała, że zapomniano o Ossolińskim jako pisarzu, historyku, badaczu, polityku. W Austrii został niemal całkowicie zapomniany, choć pełnił ważną funkcję na dworze cesarskim. Organizowana konferencja pozwoli na przywrócenie go pamięci i nową ocenę jego dokonań.
Ossoliński to osoba ukryta za swoim największym dziełem – fundacją Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Hrabia własnymi opowieściami przyczynił się do utrwalenia w literaturze naukowej błędnej daty urodzenia. Podawał do wiadomości 1748 rok jako rok swoich urodzin, co nie było zgodne z prawdą. Wiele prac rozpoczął, pozostawił w rękopisach kilka redakcji, podobnie było z tłumaczeniami. Za jego życia ukazało się drukiem tylko kilka dzieł. Debiutował na łamach czasopisma „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” w 1771 roku. W latach osiemdziesiątych XVIII wieku opublikował okolicznościowy wiersz związany ze śmiercią męża pochodzącej z Ossolińskich hrabiny Jabłonowskiej, przekłady utworów Seneki, Jerzego Ossolińskiego i Łukasza Opalińskiego. Jego najważniejsze dzieło, Wiadomości historyczno-krytyczne do dziejów literatury polskiej, ukazały się w 1819 roku. Samuel Bogumił Linde, bibliotekarz Ossolińskiego w Wiedniu i autor pierwszego słownika języka polskiego, przetłumaczył fragment tej pracy dotyczący Wincentego Kadłubka na niemiecki w 1822 roku. Książka spotkała się wtedy ze sporym zainteresowaniem odbiorców. Inne pracy ukazały się w Polsce w 1852 roku, potem dopiero sto lat później.
Po III rozbiorze Polski i wywiezieniu pierwszej publicznej polskiej biblioteki braci Załuskich do Rosji, Ossoliński postanowił zbierać wszelkie świadectwa piśmiennicze dotyczące polskiej kultury i historii, by przekazać je potomnym. Widział w tym możliwość zachowania polskości. Pasjonowała go Słowiańszczyzna, z tego powodu zgromadził także druki i rękopisy cerkiewno-słowiańskie i czeskie. W Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej w tym czasie byli ludzie podobni Ossolińskiemu, zakładali muzea, zbierali pamiątki ojczyste, angażowali w politykę.
Zamierzeniem konferencji jest ukazanie działalności Ossolińskiego na tle procesów przełomu XVIII i XIX wieku oraz biografii innych osób żyjących w tym okresie i reprezentujących podobne postawy życiowe i twórcze, podobne zainteresowania i pasje.
Zapraszamy do nadsyłania propozycji referatów dotyczących życia i twórczości Józefa Maksymiliana Ossolińskiego oraz powiązanych tematów z tego okresu. Podczas sympozjum przewidziano kilka bloków tematycznych, pozwalających przybliżyć okres, w którym żył Ossoliński i jemu podobni:
Konferencja stacjonarna odbędzie się w Bibliotece Narodowej Austrii (1. dzień) oraz w Instytucie Polskim (2. dzień) w dniach 18-19 czerwca 2026 r.
Zapraszamy do zgłaszania abstraktów na adres: ossolinski.conference@ossolineum.pl oraz had-slg@onb.ac.at
Organizatorzy nie przewidują możliwości prezentacji online.
Języki konferencji: polski i niemiecki (tłumaczone symultanicznie), angielski (bez tłumaczenia).
Czas prezentacji: maksymalnie 20 minut.
Udział w konferencji jest bezpłatny. Organizatorzy zapewniają nocleg (2 doby), istnieje również możliwość uzyskania zwrotu całości lub części kosztów podróży.
Harmonogram:
W przypadku udziału bez referatów nie pokrywamy kosztów noclegu i podróży.
Czekamy na Państwa propozycje i zapraszamy do Wiednia w 2026 roku!
Organizatorzy i partnerzy konferencji:
Zadanie “Organizacja obchodów jubileuszu 200-lecia śmierci Józefa Maksymiliana Ossolińskiego” Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego”
